Crete Trial Monitoring - 5 October 2026
| October 06, 2026 | Trial Monitoring |
Greek translation below
On 5 October 2026, trial observers from 50outofmany and Border Violence Monitoring Network monitored criminal proceedings before the One-Member Appeals Court of Crete in Chania concerning charges of alleged illegal transport of third-country nationals. Trial observers were present to assess compliance with Article 6 of the European Convention on Human Rights (ECHR) and relevant provisions of Greek criminal procedure. On 5 October, observers monitored 8 cases involving 10 defendants.
Defendants were charged under Article 25 of Law 5038/2023, relating to the unauthorised transport of third-country nationals, with aggravating circumstances such as acting for profit and endangerment of life. Sanctions under this provision include imprisonment of up to 10 years and fines of €30,000–€60,000 per person transported; a minimum of 10 years’ imprisonment and fines of €60,000–€100,000 per person if committed for profit; and a minimum of 15 years’ imprisonment and a fine of €200,000 per person if life is endangered. In addition, all defendants faced charges under Article 83 of Law 3386/2005 for unauthorised entry, which carries a minimum three-month custodial sentence and a fine of at least €1,500.
Of the monitored cases, two resulted in convictions, one resulted in acquittal and five cases were postponed. The defendants were predominantly nationals of Sudan, South Sudan and Egypt.
1. Legal Representation (Article 6(3)(b)–(c) ECHR)
Six defendants were represented by state-appointed lawyers. One lawyer was appointed on the day of the trial and was given only approximately 20 minutes to review the case file. The lawyer subsequently was granted a postponement in order to prepare the defence properly. More broadly, observers noted several instances in which defence lawyers appeared insufficiently prepared to investigate or substantiate the claims of their own clients. In one case, a lawyer raised an objection concerning the lack of territorial jurisdiction of the Greek courts but was unable to further elaborate on or substantiate the claim. In another case, a lawyer failed to bring a birth certificate or other relevant documentation to corroborate the defendant’s claim that he was a minor. The lawyer stated that the detained defendant should himself have been responsible for locating and presenting the birth certificate. This is particularly concerning given that the defendant was in prison and therefore had limited practical ability to obtain documentation from his country of origin.
In another case where the defendant claimed to be a minor, the defence relied solely on the wrist examination that had assessed the defendant as an adult, without addressing the limitations and unreliability of such examinations or attempting to present alternative evidence in support of the defendant’s claim. Observers further noted that lawyers did not appear to be informed about the practical procedure for obtaining birth certificates and having them translated, despite representing defendants who were relying on their age as a significant element of their defence.
In one case, the defendant had apparently had no contact with his appointed lawyer prior to the hearing and did not even know who his lawyer was. The Court ultimately proceeded with the appointment of a lawyer from the catalogue.
Taken together, these observations raise concerns that in some cases legal representation was primarily formal rather than effective. The right to legal assistance under Article 6(3)(c) ECHR requires more than the mere appointment of a lawyer: defence counsel must have a genuine opportunity to prepare the case, communicate with the defendant, understand the case file and actively present the defendant’s position. This is particularly important in proceedings where defendants face exceptionally severe custodial sentences and where evidence relating to matters such as minority, territorial jurisdiction, or the defendant’s personal circumstances may be decisive. The observations from 5 October suggest that these concerns extend beyond late appointment alone: even where counsel was formally present, insufficient preparation, limited communication with defendants, and a failure to pursue readily identifiable avenues of evidence could significantly undermine the practical effectiveness of the defence.
2. Interpretation (Article 6(3)(e) ECHR)
Only one Arabic interpreter appointed by the court was present during the proceedings. Observers noted repeated concerns regarding the quality and adequacy of interpretation.
Defendants from South Sudan who spoke Nuer were either given the option to proceed in Arabic or else would effectively be left without interpretation. The Judge and Prosecutor argued that, because the defendants had testified in Arabic during the pre-trial stage, they should now proceed in Arabic. This position appeared to disregard the evident difficulties experienced by the defendants in understanding and communicating in Arabic during the trial. In one case, an English-speaking member of the public was selected to interpret, despite clearly being unable to communicate adequately with the defendant. In another case, a witness from a different case was selected to interpret from Nuer, resulting in double interpretation from Nuer to Arabic and then from Arabic to Greek.
Observers consider this part of a broader pattern observed in Chania, whereby the need for interpretation in the defendant’s actual language is not adequately addressed, despite the fundamental importance of enabling defendants to understand and participate effectively in criminal proceedings. The Nuer dialect has increasingly been observed among defendants facing trial in Chania. Nevertheless, judges continue to proceed without Nuer interpreters being available through the court’s catalogue of interpreters, instead relying on Arabic interpretation or double interpretation, even where defendants and Arabic interpreters themselves indicate that they cannot adequately understand the proceedings or communicate with one another.
This is particularly concerning where the defendants themselves indicate that they do not understand the language being used. The fact that a defendant may have previously provided a statement in Arabic during the pre-trial stage does not, in itself, establish that the defendant can sufficiently follow complex criminal proceedings, communicate effectively with defence counsel, follow the evidence, or respond to questions. The adequacy of interpretation must therefore be assessed in light of the defendant’s actual ability to understand and participate in the proceedings.
Observers further noted that interpretation throughout the proceedings appeared incomplete. In several cases, only the questions posed by the court and the defendants’ answers were translated, while submissions by defence lawyers, prosecutorial statements, and other parts of the proceedings were not translated in full.
These observations raise serious concerns regarding compliance with Article 6(3)(e) ECHR, which guarantees the right to the free assistance of an interpreter where necessary to enable a defendant to understand the proceedings and participate effectively in their defence. The repeated use of inappropriate or inadequate interpretation, including double interpretation where the defendant’s language was not directly available, risks undermining the defendant’s ability to understand the charges, follow the evidence and submissions, communicate with counsel, and meaningfully participate in the proceedings. Where the court proceeds despite clear indications that a defendant cannot understand the interpretation provided, this further raises concerns regarding the practical effectiveness of the right guaranteed under Article 6(3)(e) ECHR.
3. Claims and objections
Several objections and requests concerning territorial jurisdiction, the age of defendants, and the circumstances in which defendants acted under coercion were raised during the monitored proceedings. Two objections concerning the territorial jurisdiction of the Court were accepted, resulting in convictions for attempted rather than completed offences. Three objections concerned claims that defendants were minors, while other claims related to a state of emergency and coercion to drive.
4. Evidence
Two witnesses were present during the evidentiary proceedings. However, as the proceedings had already extended beyond the scheduled court recess, the Court declined to examine them. Regardless of the fact that the case ultimately resulted in the acquittal of the defendant, the Court should not deprive defendants of their fundamental right to cross-examine witnesses.
In most cases, the outcome was based largely on the written statements of passengers who had been on the boat and arresting Coast Guard officers who were not present to give oral testimony and be subject to cross-examination.
With regard to claims of minority, observers raised concerns about the Court’s approach to documentary evidence. Birth certificates were dismissed when they were not originals, despite the practical difficulties faced by detained defendants in communicating with family members in their countries of origin and obtaining and transmitting official documents. At the same time, judges and prosecutors continued to rely on wrist examinations to assess age, despite concerns about the accuracy and limitations of such assessments, particularly when they are not supported by other evidence or documentation concerning the defendant’s age.
In one case, where the defence had not produced a birth certificate, the Prosecutor rejected the defendant’s claim to be a minor and immediately proposed proceeding with the trial on the basis that he was an adult. The judge and prosecutor also insisted that age-related documentation be obtained from the relevant embassy, while simultaneously questioning whether such embassies existed in Greece. This approach raises serious concerns about the practical accessibility of the evidence required from detained defendants to substantiate claims of minority.
5. Duration of proceedings
The proceedings were conducted with significant speed, with a notable contrast between the pace adopted in cases involving persons accused of illegal transport and the more thorough approach observed in other hearings. In particular, as the scheduled court recess approached, there appeared to be a strong emphasis on concluding the cases on the court list, often at the expense of a detailed examination of the substance of the proceedings.
This was particularly evident in one hearing where, after the court secretariat announced that the available time was almost exhausted, the Judge, before commencing the examination of the case, stated: “In 10 minutes we’ll be done.” The defence lawyer objected, pointing out that the case involved two witnesses and that ten minutes would not be sufficient to examine them. In response, the Court stated that there was no need to examine the two witnesses.
The brevity of proceedings in cases carrying exceptionally severe custodial penalties raises concerns regarding the depth and thoroughness of the evidentiary assessment, as well as defendants’ effective opportunity to participate in the proceedings and exercise their defence rights.
6. Postponements
A recurring pattern of summary postponements was observed, despite the resulting delays in the administration of justice. Such postponements contribute to the unnecessary prolongation of pre-trial detention, particularly in cases where defendants remain deprived of their liberty while awaiting the resolution of their criminal proceedings.
In cases involving defendants held in pre-trial detention, the Court should take into serious consideration the fact that these individuals remain in a state of legal and administrative uncertainty. Their detention may also prevent them from effectively progressing with asylum procedures, leaving them unable to move forward with their claims while awaiting the outcome of the criminal proceedings.
The impact of repeated postponements was particularly evident in one case in which, upon learning that his hearing would once again be postponed, the defendant visibly expressed his frustration from the stand in front of the judges, questioning the fairness of the continued delay. In response, the Prosecutor stated: “Why is he complaining, nobody forced him to come to Greece.”
7. Sentences
All convicted defendants received sentences of 10 years’ imprisonment. In one case, the cumulative sentence amounted to 113 years, while in another it amounted to 45 years. The defendants were convicted of attempted illegal transport following successful objections by the defence concerning the commission of the alleged acts outside Greek territorial waters.
During the examination of one defendant, the Judge questioned why the defendant continued to claim that he had been threatened, given that the threats had occurred in Libya. The Judge further stated that, while the defendant was at sea and in Greece, he was “protected” and that there was therefore no basis for claiming that his life was currently under threat. This approach raises concerns regarding the assessment of the defendant’s claim.
In one case, the defendant was acquitted after stating that he had been forced to operate the boat under threat, while travelling with his pregnant wife. However, despite the acquittal, significant concerns arose regarding the conduct of the evidentiary proceedings, as witnesses who were present and available to testify were not examined or subjected to cross-examination.
With regard to mitigating circumstances, these were raised and examined in only one case and were subsequently dismissed summarily, without a detailed assessment being apparent from the proceedings.
8. General observations
The proceedings observed on 5 October 2026 before the One-Member Appeals Court of Crete in Chania revealed continuing concerns regarding fair trial guarantees.
The hearings were characterised by a generally disorganised and at times chaotic environment. The judges, newly appointed, appeared to have limited familiarity with the particular characteristics and recurring issues arising in these cases. This included matters relating to the countries of origin and backgrounds of defendants, the particular challenges associated with interpretation, and the practical circumstances of defendants who were detained and frequently unable to communicate effectively with their families or obtain supporting documentation.
The proceedings also gave the impression of a largely standardised approach to cases, with limited individualised consideration of the particular circumstances of each defendant and case. The speed with which cases were handled, the limited examination of evidence and witnesses, and the repeated reliance on similar procedural approaches contributed to a perception that the proceedings were being treated in a predominantly administrative manner rather than through a sufficiently individualised judicial assessment.
The observations also highlight the need for greater judicial familiarity with the specific legal and factual context of these proceedings, as well as for adequate time and procedural safeguards to ensure that defendants can effectively understand, participate in, and defend themselves in the proceedings.
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Στις 5 Οκτωβρίου 2026, παρατηρητές δίκης από τις οργανώσεις «50outofmany» και «Border Violence Monitoring Network» παρακολούθησαν ποινικές διαδικασίες ενώπιον του Μονομελούς Εφετείου Κρήτης στα Χανιά, σχετικά με κατηγορίες για παράνομη μεταφορά υπηκόων τρίτων χωρών. Οι παρατηρητές της δίκης ήταν παρόντες για να αξιολογήσουν τη συμμόρφωση με το άρθρο 6 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ) και τις σχετικές διατάξεις της ελληνικής ποινικής διαδικασίας. Στις 5 Οκτωβρίου, οι παρατηρητές παρακολούθησαν 8 υποθέσεις στις οποίες εμπλέκονταν 10 κατηγορούμενοι.
Οι κατηγορούμενοι κατηγορήθηκαν βάσει του άρθρου 25 του νόμου 5038/2023, σχετικά με την παράνομη μεταφορά υπηκόων τρίτων χωρών, με επιβαρυντικές περιστάσεις όπως η δράση με σκοπό το κέρδος και η έκθεση της ζωής σε κίνδυνο. Οι κυρώσεις βάσει της διάταξης αυτής περιλαμβάνουν κάθειρξη έως 10 έτη και πρόστιμα ύψους 30.000–60.000 ευρώ ανά μεταφερόμενο άτομο· κάθειρξη τουλάχιστον 10 ετών και πρόστιμα ύψους 60.000–100.000 ευρώ ανά άτομο, εάν η πράξη διαπράχθηκε με σκοπό το κέρδος· και κάθειρξη τουλάχιστον 15 ετών και πρόστιμο ύψους 200.000 ευρώ ανά άτομο, εάν διακινδυνεύθηκε η ζωή. Επιπλέον, όλοι οι κατηγορούμενοι αντιμετώπισαν κατηγορίες βάσει του άρθρου 83 του νόμου 3386/2005 για παράνομη είσοδο, η οποία επισύρει ποινή φυλάκισης τουλάχιστον τριών μηνών και πρόστιμο τουλάχιστον 1.500 ευρώ.
Από τις υποθέσεις που παρακολουθήθηκαν, δύο κατέληξαν σε καταδίκες, μία σε αθώωση και πέντε υποθέσεις αναβλήθηκαν. Οι κατηγορούμενοι ήταν κυρίως υπήκοοι του Σουδάν, του Νότιου Σουδάν και της Αιγύπτου.
1. Νομική εκπροσώπηση (άρθρο 6 παράγραφος 3 στοιχεία β) και γ) της ΕΣΔΑ)
Έξι κατηγορούμενοι εκπροσωπήθηκαν από δικηγόρους που διορίστηκαν αυτεπαγγέλτως. Ένας δικηγόρος διορίστηκε την ημέρα της δίκης και του δόθηκαν μόνο περίπου 20 λεπτά για να μελετήσει τον φάκελο της υπόθεσης. Στη συνέχεια, χορηγήθηκε στον δικηγόρο αναβολή προκειμένου να προετοιμάσει κατάλληλα την υπεράσπιση. Σε γενικότερο επίπεδο, οι παρατηρητές διαπίστωσαν αρκετές περιπτώσεις στις οποίες οι συνήγοροι υπεράσπισης φαινόταν να μην είναι επαρκώς προετοιμασμένοι για να διερευνήσουν ή να τεκμηριώσουν τους ισχυρισμούς των ίδιων των πελατών τους. Σε μία περίπτωση, ένας συνήγορος υπέβαλε ένσταση σχετικά με την έλλειψη δικαιοδοσίας των ελληνικών δικαστηρίων, αλλά δεν μπόρεσε να αναπτύξει περαιτέρω ή να τεκμηριώσει τον ισχυρισμό του. Σε άλλη περίπτωση, ένας δικηγόρος δεν προσκόμισε πιστοποιητικό γέννησης ή άλλα σχετικά έγγραφα για να τεκμηριώσει τον ισχυρισμό του κατηγορουμένου ότι ήταν ανήλικος. Ο δικηγόρος δήλωσε ότι ο κρατούμενος κατηγορούμενος θα έπρεπε ο ίδιος να είχε αναλάβει την ευθύνη να εντοπίσει και να προσκομίσει το πιστοποιητικό γέννησης. Αυτό είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό, δεδομένου ότι ο κατηγορούμενος βρισκόταν στη φυλακή και, ως εκ τούτου, είχε περιορισμένη πρακτική δυνατότητα να προμηθευτεί έγγραφα από τη χώρα καταγωγής του.
Σε άλλη υπόθεση όπου ο κατηγορούμενος ισχυριζόταν ότι ήταν ανήλικος, η υπεράσπιση βασίστηκε αποκλειστικά στην εξέταση καρπού, η οποία είχε αξιολογήσει τον κατηγορούμενο ως ενήλικα, χωρίς να αναφερθεί στους περιορισμούς και την αναξιοπιστία τέτοιων εξετάσεων ούτε να επιχειρήσει να προσκομίσει εναλλακτικά αποδεικτικά στοιχεία προς υποστήριξη του ισχυρισμού του κατηγορουμένου.
Σε μία περίπτωση, ο κατηγορούμενος δεν είχε, όπως φαίνεται, καμία επαφή με τον διορισμένο δικηγόρο του πριν από την ακροαματική διαδικασία και δεν γνώριζε καν ποιος ήταν ο δικηγόρος του. Το Δικαστήριο προχώρησε τελικά στον διορισμό δικηγόρου από τον κατάλογο.
Συνολικά, οι παρατηρήσεις αυτές δημιουργούν ανησυχίες ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, η νομική εκπροσώπηση ήταν κυρίως τυπική και όχι αποτελεσματική. Το δικαίωμα στη νομική συνδρομή σύμφωνα με το άρθρο 6 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της ΕΣΔΑ απαιτεί κάτι περισσότερο από τον απλό διορισμό δικηγόρου: ο συνήγορος υπεράσπισης πρέπει να έχει πραγματική ευκαιρία να προετοιμάσει την υπόθεση, να επικοινωνήσει με τον κατηγορούμενο, να κατανοήσει τον φάκελο της υπόθεσης και να παρουσιάσει ενεργά τη θέση του κατηγορουμένου. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό σε διαδικασίες όπου οι κατηγορούμενοι αντιμετωπίζουν εξαιρετικά αυστηρές ποινές στέρησης της ελευθερίας και όπου αποδεικτικά στοιχεία που σχετίζονται με ζητήματα όπως η ανηλικότητα, η εδαφική δικαιοδοσία ή οι προσωπικές περιστάσεις του κατηγορουμένου ενδέχεται να είναι αποφασιστικά. Οι παρατηρήσεις της 5ης Οκτωβρίου υποδηλώνουν ότι αυτές οι ανησυχίες εκτείνονται πέρα από τον καθυστερημένο διορισμό και μόνο: ακόμη και όταν ο συνήγορος ήταν τυπικά παρών, η ανεπαρκής προετοιμασία, η περιορισμένη επικοινωνία με τους κατηγορουμένους και η παράλειψη να διερευνηθούν εύκολα εντοπίσιμες πηγές αποδεικτικών στοιχείων θα μπορούσαν να υπονομεύσουν σημαντικά την πρακτική αποτελεσματικότητα της υπεράσπισης.
2. Διερμηνεία (άρθρο 6 παράγραφος 3 στοιχείο ε) της ΕΣΔΑ)
Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας ήταν παρών μόνο μία διερμηνέας Αραβικής που είχε διοριστεί από το δικαστήριο. Οι παρατηρητές σημείωσαν επανειλημμένες ανησυχίες σχετικά με την ποιότητα και την επάρκεια της διερμηνείας.
Στους κατηγορούμενους από το Νότιο Σουδάν που μιλούσαν Νουέρ δόθηκε είτε η επιλογή να συνεχίσουν τη διαδικασία στα αραβικά είτε, στην ουσία, να μείνουν χωρίς διερμηνεία. Ο δικαστής και η εισαγγελέας υποστήριξαν ότι, επειδή οι κατηγορούμενοι είχαν καταθέσει στα αραβικά κατά την ανάκριση, θα έπρεπε τώρα να συνεχίσουν στα αραβικά. Η θέση αυτή φαινόταν να αγνοεί τις προφανείς δυσκολίες που αντιμετώπιζαν οι κατηγορούμενοι στην κατανόηση και την επικοινωνία στα αραβικά κατά τη διάρκεια της δίκης. Σε μία περίπτωση, επιλέχθηκε ως διερμηνέας ένα αγγλόφωνο μέλος του κοινού, παρά το γεγονός ότι ήταν σαφές ότι δεν μπορούσε να επικοινωνήσει επαρκώς με τον κατηγορούμενο. Σε άλλη περίπτωση, επιλέχθηκε ως διερμηνέας από τη γλώσσα Νουέρ ένας μάρτυρας από διαφορετική υπόθεση, με αποτέλεσμα να γίνεται διπλή διερμηνεία από τη γλώσσα Νουέρ στα αραβικά και στη συνέχεια από τα αραβικά στα ελληνικά.
Οι παρατηρητές θεωρούν ότι αυτό αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου φαινομένου που παρατηρείται στα Χανιά, σύμφωνα με το οποίο η ανάγκη για διερμηνεία στη γλώσσα του κατηγορουμένου δεν αντιμετωπίζεται επαρκώς, παρά τη θεμελιώδη σημασία που έχει το να μπορούν οι κατηγορούμενοι να κατανοούν και να συμμετέχουν αποτελεσματικά στις ποινικές διαδικασίες. Η διάλεκτος Νουέρ παρατηρείται όλο και συχνότερα μεταξύ των κατηγορουμένων που δικάζονται στα Χανιά. Παρ’ όλα αυτά, οι δικαστές συνεχίζουν να διεξάγουν τις διαδικασίες χωρίς να διαθέτουν διερμηνείς της διαλέκτου Νουέρ από τον κατάλογο διερμηνέων του δικαστηρίου, βασιζόμενοι αντ’ αυτού στην αραβική διερμηνεία ή στη διπλή διερμηνεία, ακόμη και όταν οι ίδιοι οι κατηγορούμενοι και οι αραβόφωνοι διερμηνείς δηλώνουν ότι δεν μπορούν να κατανοήσουν επαρκώς τη διαδικασία ή να επικοινωνήσουν μεταξύ τους.
Αυτό είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό όταν οι ίδιοι οι κατηγορούμενοι δηλώνουν ότι δεν κατανοούν τη γλώσσα που χρησιμοποιείται. Το γεγονός ότι ένας κατηγορούμενος ενδέχεται να έχει προηγουμένως καταθέσει δήλωση στα αραβικά κατά το προδικαστικό στάδιο δεν αποδεικνύει, από μόνο του, ότι ο κατηγορούμενος μπορεί να παρακολουθήσει επαρκώς πολύπλοκες ποινικές διαδικασίες, να επικοινωνήσει αποτελεσματικά με τον συνήγορο υπεράσπισης, να παρακολουθήσει τα αποδεικτικά στοιχεία ή να απαντήσει σε ερωτήσεις. Η επάρκεια της διερμηνείας πρέπει, επομένως, να αξιολογείται με βάση την πραγματική ικανότητα του κατηγορουμένου να κατανοεί και να συμμετέχει στη διαδικασία.
Οι παρατηρητές σημείωσαν επίσης ότι η διερμηνεία καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας φαινόταν ελλιπής. Σε αρκετές περιπτώσεις, μεταφράζονταν μόνο οι ερωτήσεις που έθετε το δικαστήριο και οι απαντήσεις των κατηγορουμένων, ενώ οι αγορεύσεις των δικηγόρων υπεράσπισης, οι δηλώσεις της εισαγγελίας και άλλα τμήματα της διαδικασίας δεν μεταφράζονταν πλήρως.
Οι παρατηρήσεις αυτές εγείρουν σοβαρές ανησυχίες όσον αφορά τη συμμόρφωση με το άρθρο 6 παράγραφος 3 στοιχείο ε) της ΕΣΔΑ, το οποίο εγγυάται το δικαίωμα στην δωρεάν συνδρομή διερμηνέα, όπου αυτό είναι απαραίτητο, ώστε ο κατηγορούμενος να κατανοεί τη διαδικασία και να συμμετέχει αποτελεσματικά στην υπεράσπισή του. Η επαναλαμβανόμενη χρήση ακατάλληλης ή ανεπαρκούς διερμηνείας, συμπεριλαμβανομένης της διπλής διερμηνείας όταν η γλώσσα του κατηγορουμένου δεν ήταν άμεσα διαθέσιμη, ενέχει τον κίνδυνο να υπονομεύσει την ικανότητα του κατηγορουμένου να κατανοήσει τις κατηγορίες, να παρακολουθήσει τα αποδεικτικά στοιχεία και τις αγορεύσεις, να επικοινωνήσει με τον συνήγορό του και να συμμετάσχει ουσιαστικά στη διαδικασία. Όταν το δικαστήριο προχωρά παρά τις σαφείς ενδείξεις ότι ο κατηγορούμενος δεν μπορεί να κατανοήσει τη διερμηνεία που παρέχεται, αυτό δημιουργεί περαιτέρω ανησυχίες όσον αφορά την πρακτική αποτελεσματικότητα του δικαιώματος που εγγυάται το άρθρο 6 παράγραφος 3 στοιχείο ε) της ΕΣΔΑ.
3. Ισχυρισμοί και ενστάσεις
Κατά τη διάρκεια των διαδικασιών που παρακολουθήθηκαν, διατυπώθηκαν διάφορες ενστάσεις και ισχυρισμοί σχετικά με την έλλειψη δικαιοδοσίας, την ηλικία των κατηγορουμένων και τις περιστάσεις υπό τις οποίες οι κατηγορούμενοι βρίσκονταν σε κατάσταση ανάγκης. Δύο ενστάσεις σχετικά με την μη δικαιοδοσία του Δικαστηρίου έγιναν δεκτές, με αποτέλεσμα να επιβληθούν καταδικαστικές αποφάσεις για απόπειρα αδικήματος και όχι για τετελεσμένο αδίκημα. Τρεις ενστάσεις αφορούσαν ισχυρισμούς ότι οι κατηγορούμενοι ήταν ανήλικοι, ενώ άλλοι ισχυρισμοί αφορούσαν κατάσταση έκτακτης ανάγκης και εξαναγκασμό στην οδήγηση.
4. Αποδεικτικά στοιχεία
Δύο μάρτυρες ήταν παρόντες κατά τη διάρκεια της αποδεικτικής διαδικασίας. Ωστόσο, καθώς η διαδικασία είχε ήδη παραταθεί πέραν της προγραμματισμένης διακοπής των εργασιών του δικαστηρίου, το Δικαστήριο αρνήθηκε να τους εξετάσει. Ανεξάρτητα από το γεγονός ότι η υπόθεση κατέληξε τελικά στην αθώωση του κατηγορουμένου, το Δικαστήριο δεν θα έπρεπε να στερεί από τους κατηγορουμένους το θεμελιώδες δικαίωμά τους να υποβάλλουν αντίκρουση στους μάρτυρες.
Στις περισσότερες περιπτώσεις, η έκβαση βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό στις γραπτές καταθέσεις επιβατών που βρίσκονταν στο σκάφος και των λιμενικών που πραγματοποίησαν τη σύλληψη, οι οποίοι δεν ήταν παρόντες για να καταθέσουν προφορικά και να υποβληθούν σε αντίκρουση.
Όσον αφορά τους ισχυρισμούς περί ανηλικότητας, οι παρατηρητές εξέφρασαν ανησυχίες σχετικά με την προσέγγιση του Δικαστηρίου όσον αφορά τα έγγραφα αποδεικτικά στοιχεία. Τα πιστοποιητικά γέννησης απορρίπτονταν όταν δεν ήταν πρωτότυπα, παρά τις πρακτικές δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι κρατούμενοι κατηγορούμενοι στην επικοινωνία με τα μέλη της οικογένειάς τους στις χώρες καταγωγής τους και στην απόκτηση και διαβίβαση επίσημων εγγράφων. Ταυτόχρονα, οι δικαστές και οι εισαγγελείς συνέχιζαν να βασίζονται σε εξετάσεις του καρπού για την εκτίμηση της ηλικίας, παρά τις ανησυχίες σχετικά με την ακρίβεια και τους περιορισμούς τέτοιων εκτιμήσεων, ιδίως όταν δεν υποστηρίζονται από άλλα αποδεικτικά στοιχεία ή έγγραφα σχετικά με την ηλικία του κατηγορουμένου.
Σε μία περίπτωση, όπου η υπεράσπιση δεν είχε προσκομίσει πιστοποιητικό γέννησης, ο εισαγγελέας απέρριψε τον ισχυρισμό του κατηγορουμένου ότι ήταν ανήλικος και πρότεινε αμέσως να προχωρήσει η δίκη με βάση το ότι ήταν ενήλικας. Ο δικαστής και ο εισαγγελέας επέμειναν επίσης να ληφθούν έγγραφα σχετικά με την ηλικία από την αρμόδια πρεσβεία, ενώ ταυτόχρονα αμφισβήτησαν την ύπαρξη τέτοιων πρεσβειών στην Ελλάδα. Η προσέγγιση αυτή δημιουργεί σοβαρές ανησυχίες σχετικά με την πρακτική δυνατότητα πρόσβασης στα αποδεικτικά στοιχεία που απαιτούνται από τους κρατούμενους κατηγορουμένους για να τεκμηριώσουν τους ισχυρισμούς τους περί ανηλικότητας.
5. Διάρκεια των διαδικασιών
Οι διαδικασίες διεξήχθησαν με σημαντική ταχύτητα, με αξιοσημείωτη αντίθεση μεταξύ του ρυθμού που ακολουθήθηκε σε υποθέσεις που αφορούσαν άτομα κατηγορούμενα για παράνομη μεταφορά και της πιο διεξοδικής προσέγγισης που παρατηρήθηκε σε άλλες ακροάσεις. Ειδικότερα, καθώς πλησίαζε η προγραμματισμένη διακοπή λόγω ωραρίου του δικαστηρίου, φάνηκε να δίνεται μεγάλη έμφαση στην ολοκλήρωση των υποθέσεων που περιλαμβάνονταν στον κατάλογο του δικαστηρίου, συχνά εις βάρος μιας λεπτομερούς εξέτασης της ουσίας των διαδικασιών.
Αυτό ήταν ιδιαίτερα εμφανές σε μία ακροαματική διαδικασία όπου, αφού η γραμματεία του δικαστηρίου ανακοίνωσε ότι ο διαθέσιμος χρόνος είχε σχεδόν εξαντληθεί, ο δικαστής, πριν ξεκινήσει την εξέταση της υπόθεσης, δήλωσε: «Σε 10 λεπτά θα έχουμε τελειώσει». Ο συνήγορος υπεράσπισης επεσήμανε ότι η υπόθεση αφορούσε δύο μάρτυρες και ότι δέκα λεπτά δεν θα αρκούσαν για την εξέτασή τους. Σε απάντηση, το δικαστήριο δήλωσε ότι δεν υπήρχε ανάγκη να εξεταστούν οι δύο μάρτυρες.
Η συντομία των διαδικασιών σε υποθέσεις που επιφέρουν εξαιρετικά αυστηρές ποινές στέρησης της ελευθερίας δημιουργεί ανησυχίες όσον αφορά το βάθος και την πληρότητα της αξιολόγησης των αποδεικτικών στοιχείων, καθώς και την αποτελεσματική δυνατότητα των κατηγορουμένων να συμμετέχουν στις διαδικασίες και να ασκούν τα δικαιώματά τους στην υπεράσπιση.
7. Ποινές
Όλοι οι καταδικασθέντες κατηγορούμενοι έλαβαν ποινές φυλάκισης 10 ετών. Σε μία περίπτωση, η αθροιστική ποινή ανήλθε σε 113 έτη, ενώ σε άλλη ανήλθε σε 45 έτη. Οι κατηγορούμενοι καταδικάστηκαν για απόπειρα παράνομης μεταφοράς, κατόπιν επιτυχούς ένστασης της υπεράσπισης σχετικά με τη διάπραξη των φερόμενων πράξεων εκτός των ελληνικών χωρικών υδάτων.
Κατά την εξέταση ενός κατηγορουμένου, ο δικαστής αμφισβήτησε τον λόγο για τον οποίο ο κατηγορούμενος συνέχιζε να ισχυρίζεται ότι είχε δεχτεί απειλές, δεδομένου ότι οι απειλές είχαν διατυπωθεί στη Λιβύη. Ο δικαστής ανέφερε περαιτέρω ότι, ενώ ο κατηγορούμενος βρισκόταν εν πλω και στην Ελλάδα, ήταν «προστατευμένος» και ότι, ως εκ τούτου, δεν υπήρχε καμία βάση για να ισχυριστεί ότι η ζωή του βρισκόταν επί του παρόντος υπό απειλή. Η προσέγγιση αυτή εγείρει ανησυχίες όσον αφορά την αξιολόγηση του ισχυρισμού του κατηγορουμένου.
Σε μία υπόθεση, ο κατηγορούμενος αθωώθηκε αφού δήλωσε ότι είχε αναγκαστεί να χειριστεί το σκάφος υπό απειλή, ενώ ταξίδευε με την έγκυο σύζυγό του. Ωστόσο, παρά την αθώωση, προέκυψαν σημαντικές ανησυχίες σχετικά με τη διεξαγωγή της αποδεικτικής διαδικασίας, καθώς μάρτυρες που ήταν παρόντες και διαθέσιμοι να καταθέσουν δεν εξετάστηκαν ούτε υποβλήθηκαν σε αντίκρουση.
Όσον αφορά τις ελαφρυντικές περιστάσεις, αυτές τέθηκαν και εξετάστηκαν μόνο σε μία υπόθεση και στη συνέχεια απορρίφθηκαν συνοπτικά, χωρίς να προκύπτει από τη διαδικασία λεπτομερής αξιολόγηση.
8. Γενικές παρατηρήσεις
Η διαδικασία που παρατηρήθηκε στις 5 Οκτωβρίου 2026 ενώπιον του Μονομελούς Εφετείου Κρήτης στα Χανιά αποκάλυψε συνεχιζόμενες ανησυχίες όσον αφορά τις εγγυήσεις δίκαιης δίκης.
Οι ακροάσεις χαρακτηρίστηκαν από ένα γενικά ανοργάνωτο και, κατά περιόδους, χαοτικό κλίμα. Οι δικαστές, οι οποίοι είχαν διοριστεί πρόσφατα, φαινόταν να έχουν περιορισμένη εξοικείωση με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και τα επαναλαμβανόμενα ζητήματα που προκύπτουν στις υποθέσεις αυτές. Σε αυτά περιλαμβάνονταν θέματα που αφορούσαν τις χώρες προέλευσης και το ιστορικό των κατηγορουμένων, τις ιδιαίτερες προκλήσεις που συνδέονται με τη διερμηνεία, καθώς και τις πρακτικές συνθήκες των κατηγορουμένων που βρίσκονταν υπό κράτηση και συχνά δεν μπορούσαν να επικοινωνήσουν αποτελεσματικά με τις οικογένειές τους ή να προμηθευτούν δικαιολογητικά έγγραφα.
Οι διαδικασίες έδωσαν επίσης την εντύπωση μιας σε μεγάλο βαθμό τυποποιημένης προσέγγισης των υποθέσεων, με περιορισμένη εξατομικευμένη εξέταση των ιδιαίτερων περιστάσεων κάθε κατηγορουμένου και κάθε υπόθεσης. Η ταχύτητα με την οποία διεκπεραιώνονταν οι υποθέσεις, η περιορισμένη εξέταση των αποδεικτικών στοιχείων και των μαρτύρων, καθώς και η επαναλαμβανόμενη προσφυγή σε παρόμοιες διαδικαστικές προσεγγίσεις συνέβαλαν στη διαμόρφωση της εντύπωσης ότι οι διαδικασίες αντιμετωπίζονταν κατά κύριο λόγο με διοικητικό τρόπο και όχι μέσω μιας επαρκώς εξατομικευμένης δικαστικής αξιολόγησης.
Συνολικά, οι παρατηρήσεις αυτές εγείρουν ανησυχίες ως προς το κατά πόσον οι ιδιαίτερες περιστάσεις κάθε υπόθεσης έτυχαν της προσεκτικής και εξατομικευμένης εξέτασης που απαιτείται σε διαδικασίες που συνεπάγονται εξαιρετικά σοβαρές ποινικές κυρώσεις και μακροχρόνιες ποινές φυλάκισης.
Οι παρατηρήσεις υπογραμμίζουν επίσης την ανάγκη για καλύτερη εξοικείωση των δικαστών με το συγκεκριμένο νομικό και πραγματικό πλαίσιο των εν λόγω διαδικασιών, καθώς και για επαρκή χρόνο και διαδικαστικές εγγυήσεις, ώστε να διασφαλίζεται ότι οι κατηγορούμενοι μπορούν να κατανοήσουν αποτελεσματικά τη διαδικασία, να συμμετάσχουν σε αυτήν και να υπερασπιστούν τον εαυτό τους.